Tips voor spreken in het openbaar

Spreken voor publiek vinden veel mensen doodeng. Dat vond ik ook altijd: wat een marteling. Inmiddels is voor publiek spreken een groot onderdeel van mijn werk: ik geef bijna maandelijks Structuurjunkie Masterclasses, ik geef wijnlessen en regelmatig word ik ingehuurd voor lezingen. Vandaag dus mijn tips om goed en relaxed voor publiek te spreken.

Leestijd

De eerste keer dat ik voor een groep stond, was denk ik op de basisschool. Ik hield een spreekbeurt over drop. Groep vier. Op de middelbare school leerde ik debatteren, moest ik nog veel vaker voor de klas iets presenteren en tijdens Journalistiek ging dat verder. Toen ik fulltime ging bloggen, kreeg ik steeds vaker vanuit congressen en evenementen de vraag of ik iets wilde komen vertellen over bloggen en social media. Het werd dus ineens serieus: ik werd ervoor betaald, er zaten allemaal mensen daar die veel ouder en wijzer zijn dan ik, dit moet ik goed doen, dacht ik. Man, wat spannend. Ik heb toen talloze boeken gelezen over hoe je een goede spreker wordt en vaak kwam ik eerder en vertrok ik later bij zulke congressen, om te kijken hoe andere sprekers het deden. Ik keek online TEDtalks en probeerde uit te vogelen wat het geheim van al deze mensen was.

Stond ik vroeger met zweethanden en met mijn hart in mijn keel in de coulissen, ben ik nu aardig zeker van mijn zaak als ik voor een groep moet staan. Het blijft altijd een beetje spannend, maar doordat ik het nu zo vaak gedaan heb, heb ik wel een aardig idee van hoe je nou een beetje lekker een presentatie, lezing of workshop geeft. Dus, ik deel vandaag heel graag mijn tips met je.

1: Een goede lezing is bijna nooit toeval

Je ziet weleens mensen voor groepen staan bij wie alles moeiteloos lijkt te gaan. Mensen die totaal relaxed staan te vertellen, precies de juiste dingen zeggen, foutjes met een zelfverzekerd grapje oplossen, innemend zijn, van die mensen die je onthoudt. Het lijkt wel alsof alles vanzelf gaat. En het hele ding is dus: dat is niet zo. Het gaat niet vanzelf. Deze mensen:

  • hebben zich heel goed voorbereid
  • weten een goede presentatie in elkaar te zetten
  • gebruiken hun eventuele visuele ondersteuning als ondersteuning
  • hebben heel veel ervaring

Het kan ook zijn dat het twee of drie van deze punten zijn, maar vaak als je totaal weg wordt geblazen door hoe iemand staat te vertellen, is het meestal een combinatie van deze dingen. Goed, héél soms komt het voor dat iemand onvoorbereid met weinig ervaring een hele zaal om zijn of haar vinger weet te winden, maar geloof me, dat is een uitzondering op de regel.

Realiseer je dus: je kan het leren. Het kan deels in je zitten, je kan een podiumbeest zijn en niets liever doen dan verhalen vertellen, maar als je net als ik liever een beetje verdwijnt in een hoekje is op een podium staan en iets vertellen niet bepaald je tweede natuur.

2: Fail to prepare = prepare to fail

Voorbereiding is wat mij betreft 80% van mijn lezing. Een goede opbouw bedenken, je verhaal uitschrijven en vervolgens precies weten wat je gaat vertellen. Dat is waar het meestal om gaat. Zorg dat je de volgende dingen weet:

  • hoeveel mensen zijn er?
  • wat voor mensen zijn dit: hoe oud zijn ze, wat voor werk doen ze, waar komen ze vandaan, waarom zijn ze hier vandaag
  • wat voor ruimte is het, welke techniek is er?

Zorg voor een goed verhaal dat je van voor tot achter, van onder tot boven kent, zorg dat je ondersteunende Powerpoint of Keynote goed in elkaar zit en helemaal goed werkt én aansluit bij wat je zegt en oefen, oefen, oefen, oefen. Oefen je verhaal als je in de auto zit, als je de hond uitlaat, als je onder de douche staat. Tot het je het kan dromen. Maar vertel het alsof het de allereerste keer is dat je het vertelt. 🙂

Ik maak altijd ‘showcards’ waarop ik korte steekwoorden zet bij elke slide. Zo heb ik houvast en weet ik wanneer ik door moet klikken. Vaak kijk ik er nauwelijks op, maar het is toch een stukje zekerheid.

En: wees op tijd. Ik zorg zelf dat ik altijd minimaal een uur vooraf, liefst anderhalf uur, op de plek van de presentatie ben. Zo heb ik genoeg tijd om de techniek te checken en even te ‘landen’ op de locatie. Alles kost altijd meer tijd dan je denkt, dus neem dit ruim.

3: Gebruik visuele ondersteuning, geen visuele samenvatting

Meestal gebruik ik een Keynote bij mijn verhaal, ter ondersteuning. Met vooral veel plaatjes en filmpjes en hier en daar een opsomming van wat ik zeg. Maar: die lijstjes laat ik pas verschijnen zodra ik het er ook daadwerkelijk over heb, en de punten laat ik één voor één in beeld komen. Zo voorkom ik dat mensen afgeleid raken door al die tekst op het scherm. Het ding is: mensen komen om jou te horen en zien. Niet om naar een uitgewerkte samenvatting op een Keynote of Powerpoint te kijken. Zorg dus dat je slides ondersteunend werken. Gebruik ze ook absoluut niet als spiekbriefje voor jezelf! Als je spiekbriefjes nodig hebt, zorg dan dat je showcards maakt en die in je handen houdt tijdens je lezing.

Bij mijn Structuurjunkie Masterclasses geef ik altijd een uitdraai van de slides voor aanvang, zo kunnen de deelnemers makkelijk meekijken en hoeven ze niet alles over te pennen.

4: Probeer flexibel te zijn

Meerdere keren heb ik meegemaakt dat ik een lezing had voorbereid en dat ik op de locatie kwam en dat alles ineens anders moest. ‘We hebben toch nog even zitten denken, en we willen eigenlijk dat je je hele talk omgooit.’ Bij een dagvoorzitterschap: ‘Eigenlijk is de hele indeling van onze dag veranderd en we hebben ook een andere gast, gaat dat lukken?’ Op zo’n moment kan ik heel star gaan doen en vasthouden aan wat we hebben afgesproken, maar daar heb ik de organisatie, maar ook mezelf mee. En dus probeer ik op zo’n moment rustig te blijven en alles om te gooien.

Soms blijkt er ook ineens minder of juist meer tijd beschikbaar te zijn, of blijkt dat er veel interactie met het publiek is. Ik probeer dan altijd snel te denken (want meestal is er weinig tijd of zit ik al middenin mijn lezing) en te schakelen. Dat is niet altijd even makkelijk en hier kan je je niet altijd op voorbereiden, maar dit heb ik gaandeweg een beetje geleerd.

5: Bereid je voor op problemen met techniek

Ik heb alles meegemaakt. Geen techniek (terwijl dat wel de bedoeling was en ik een Keynote had voorbereid), verkeerde kabels (terwijl ze alles zouden hebben én terwijl het publiek al zat), geen WiFi (terwijl dat wel nodig was én was beloofd), ‘laat jij je laptop maar thuis hoor, het kan gewoon op een laptop van hier’ – blijkt dat ze niet dezelfde software als ik gebruiken, beamers die uitvallen, microfoons die het niet doen…

Conclusie: NEEM. ALLES. ZELF. MEE. Ik heb dus altijd bij me: mijn laptop, oplader voor mijn laptop, iPad, verschillende HDMI-kabels en verloopstukjes, een USB-stick met daarop mijn presentatie in zowel Keynote als Powerpoint-indeling, een presenter (zo’n soort afstandsbediening waarmee je verder en terug kan klikken in je presentatie)…

En dan nóg kan het zijn dat de techniek niet werkt. Dus: zorg er altijd voor dat je je verhaal ook kan houden zonder de techniek. Dat zal soms wat improviseren zijn, maar zorg dat het kan.

6: Zeg niet dat je zenuwachtig bent

Als je niet zegt dat je nerveus bent, hebben mensen in je publiek vaak helemaal niet door dat dat wel het geval is. De meeste mensen kennen je waarschijnlijk niet, dus ze zullen niet aan je merken dat je misschien wat sneller praat, of dat je stijfjes heen en weer loopt. Als je het wel zegt, gaan mensen erop letten. Ik weet ook dat er sprekers zijn die dit juist liever wel doen, als een soort vorm van kwetsbaarheid, maar ik laat kwetsbaarheid liever op een andere manier zien in mijn lezing. Als je het graag me iemand wilt delen, doe het dan vooraf, of bel even een geliefde.

7: Wees je bewust van de tijd

…en dan wil je dus niet steeds op je horloge kijken

Persoonlijk vind ik het heel prettig om de tijd duidelijk ergens in beeld te hebben. Zo word ik niet ineens opgeschrikt door bijvoorbeeld een dagvoorzitter of organisator die seint dat ik nog vijf minuten heb. Soms staat het op het scherm waarop ik zelf mijn presentatie kan zien, maar dat heb ik niet altijd in de hand. Ik neem dus altijd mijn iPad mee waar ik groot de tijd op zet (met de app Big Clock), dan weet ik precies hoe lang ik nog heb.

8: Haal adem

Zenuwen voor een lezing zijn denk ik heel normaal. Het blijft altijd spannend om voor een groep te spreken, of het nou je eerste of honderdste keer is. Inmiddels ben ik aardig relaxed, omdat ik vertrouwen heb in mezelf en wat ik ga vertellen, maar ik merk toch ook altijd nog dat ik een beetje nerveus ben. Wat bij mij heel goed helpt is dit even goed de aandacht te geven. Ik zorg altijd dat ik ruim op tijd op de locatie ben zodat ik vooraf nog even kan zitten en in contact kan komen met mezelf. Even diep ademhalen, mijn beide voeten stevig op de grond zetten en tja, cliché, maar: in het moment zijn. Als ik wel heel zenuwachtig ben, helpt het om te relativeren: wat is nou het ergste wat er kan gebeuren? En als dat gebeurt, wat is dan het gevolg? Vaak blijkt dit allemaal niet zo erg.

Ook tijdens de lezing zelf probeer ik in contact te blijven met mezelf. Soms kan zo’n moment met me aan de haal gaan, dan merk ik dat ik aan het ratelen ben en dat ik als een kip zonder kop door mijn presentatie heen jaag. Dan probeer ik diep adem te halen, goed rechtop te gaan staan en weer even terug te komen in het moment. Rustig praten, wat vertel ik nu eigenlijk? Het helpt dus om pauze-momenten aan te brengen in mijn lezing, al is het door even een slok water te nemen en een paar seconden stil te zijn. Dat is niet alleen voor mezelf prettig, maar ook voor de mensen die naar me luisteren.

Nog een korte tip als afsluiter: wil je je publiek de mogelijkheid geven om vragen te stellen? Beslis dan zelf of je dat tijdens of na je lezing wilt doen en vertel dat voor je met je lezing start. Het voordeel als je het na je lezing doet, is dat veel vragen al beantwoord zullen zijn en dat mensen je niet hoeven te onderbreken. Als je mensen de mogelijkheid geeft tijdens je lezing vragen te stellen, dan krijg je een meer interactieve en speelse sessie. Maar dat kan alleen als je er genoeg tijd voor hebt!
En natuurlijk: oefening baart kunst. Hoe vaker je voor publiek staat, hoe makkelijker het wordt en hoe beter het je af zal gaan. Ik had tien jaar geleden nooit gedacht dat ik voor mijn werk zo vaak voor mensen een presentatie zou geven, maar nu vind ik het ontzettend leuk om te doen.

Deel ook zeker jouw spreektips in de reacties!

Structuurjunkie


Cynthia Schultz

Ik ben Cynthia Schultz en Cynthia.nl is mijn blog! Ik ben gek op eten, reizen, beauty, interieur, lezen, gadgets en daar blog ik over. Lees hier meer over mij.

Gerelateerde artikelen

18 reacties
  1. Linda

    Goede, praktische tips geef je!
    Ik vond vroeger presenteren ook altijd eng en niet leuk om te doen. Inmiddels werk ik echter op een middelbare school en sta ik eigenlijk iedere dag meerdere keren ‘te presenteren.’ Doordat ik het dagelijks doe wordt het steeds makkelijker en natuurlijker, heel fijn! Het is natuurlijk wel anders dan echt een presentatie of een lezing geven, maar ik voel me door mijn achtergrond als docent wel relaxter dan 🙂

  2. Maaike

    Goede tips! Dit zeg ik altijd tegen studenten als ik presentatievaardigheden geef. Helaas zijn er te veel studenten die zo nerveus zijn dat ze nog steeds alles letterlijk uit hun hoofd leren en dan zo nerveus worden dat ze een blackout krijgen of idd klakkeloos doorratelen waardoor de boodschap niet meer overkomt op t publiek. De beste tip voor openbaar spreken is: je bent er voor t publiek niet voor jezelf.

  3. Shirley

    Mijn spreektip? Er niet op ingaan of heel hard wegrennen, haha. Dit is echt mijn zwakke punt en ik ga dan ook zeker niet in op mensen die vragen of ik iets wil vertellen, lol.

  4. Orrine

    Ben momenteel het boek van Remco Claassen aan het lezen, Verbaal Meesterschap. Ook ooit eens een seminar van die man mogen volgen op het werk. Hier worden hele handige tips besproken om de aandacht te grijpen, vast te houden, maar ook wat je nodig hebt voor een presentatie: Educatie, Empowerment en Entertainment. Hoe je bezit kan nemen van de ruimte die je hebt, op bijv een podium: je horizontale en verticale as en over anekdotes vertellen, noem maar op.
    Over 2,5 week moet ik mijn scriptie verdedigen, ik ben heel benieuwd hoe het gaat 🙂

  5. Merel

    Wat een goede tips, zowel van jou Cynthia als van de anderen! Echt een leuk onderwerp.

    Wat bij mij ook vaak helpt, is werken met ‘spiegelen’. Als ik zelf de mensen heel vriendelijk en glimlachend aankijk, gaan ze vaak ook zo reageren. Waardoor mijn zelfvertrouwen groeit en ik meer in mijn verhaal kom. En als het even kan, probeer ik zo snel mogelijk een vraag aan het publiek te stellen waar ik dan later nog een keer op terugkom.

    En ik heb ook geleerd niet bang te zijn voor stiltes (die duren nooit zo lang als jij zelf ervaart op dat moment) of niet werkende apparatuur (dan maar zo levendig mogelijk vertellen wat je wilde laten zien).

    En ten slotte: niet de laatste vijf minuten denken: ‘zo, dat zit er weer op, het is weer gelukt en nou kan ik ontspannen’. Want dan verlies je net op het laatste de binding met de zaal en sluit het rommelig af. Vooral toen ik docent was, was dat het geval. Ging het hele college goed, stond ik de laatste drie minuten ineens mijn stem te verheffen om de opdracht voor de week erna proberen duidelijk te maken.

  6. Elin Stil

    Wat grappig om te lezen! Ik ben dagvoorzitter en interviewer van beroep en dat vind ik ook echt het allerleukste om te doen. Ik hoor vaak na een presentatie: “goh, de aandacht van het publiek die je had, goh de presentatie die je gaf, dat had ik allemaal niet gekunt hoor.” Leuk voor mij, maar het verbaast mij altijd hihi. Mijn ultieme tip is juist om je verhaal 1x goed te bedenken en dan de belangrijkste punten op je kaartje te zetten. Dan kun je ook makkelijker improviseren. Ultieme tip nummer 2: zorg dat je je publiek ziet. Roept je verhaal iets op? Benoem dat dan. Zo voelt je publiek zich gezien en betrokken. Verder: gebruik je lichaamstaal, loop een beetje, gebruik je handen en geloof in je verhaal. Zet een lief glimlachje op en heb vooral heel veel plezier. Het is geweldig leuk :).

    • Tessa

      Wat leuk dat je dit als werk doet! Heb je journalistiek gestudeerd of ben je erin gerold? En in welke tak werk je? Is btw gewoon interesse :-)! Gaaf dat je zo’n baan hebt.

  7. Liset – Beautydagboek

    Goede tips! Zelf heb ik workshops gegeven in de bibliotheek, maar ai, daar was het zo slecht geregeld. Bij aankomst was er niemand die voor de techniek, waardoor mijn workshop een half uur uitliep en de mensen moesten wachten. Echt een vervelende ervaring, maar nu zorg ik ervoor dat ik alles check van te voren of er mensen zijn die kunnen helpen zodat alles klaar staat om een presentatie te kunnen draaien. Je kunt je nog zo voorbereiden van te voren, maar als de organisatie dat niet doet, zit je soms in de penarie. Maar gelukkig zijn er genoeg die wel goed werk leveren, haha.

  8. rachel

    de enige tip die ik heb is veel oefenen!! toen ik lezingen gaf bleef ik het thuis maar herhalen en had ook net als jij kaartjes

  9. Anne

    Wat ik lastig vind aan veel oefenen, is dat ik bijna nooit twee keer dezelfde presentatie geef en dat er dus altijd heel veel tijd in de voorbereiding zit. Als zelfstandig ondernemer vind ik het dan lastig om ieder uur dat ik bezig ben met de voorbereiding te tellen, zeker als de presentatie zelf maar een uurtje duurt.

    Herkent iemand dit?

    • Cynthia Schultz

      Ja, ik! 😉 Niet met mijn structuurjunkie masterclasses, maar met andere lezingen die ik gaf en nog steeds geef. Altijd als ik een lezing/presentatie geef is die anders. De ene keer vertel ik over mijn ‘ondernemersverhaal’, de andere keer wil een organisatie een lezing over bloggen en social media, en een andere keer vertel ik over bijvoorbeeld mijn grooste fouten. Laatst gaf ik een sessie over persreizen op een recreatiecongres. Dus ik maak elke keer op maat een lezing/workshop/presentatie. Die kosten bereken ik dus gewoon door. Ik houd het aantal uren bij en daardoor kom ik op een totaalbedrag. Je moet het zo zien: een organisatie betaalt je niet alleen voor dat uurtje, maar ook voor de voorbereiding.

  10. Ier

    Het uit je hoofd leren van een presentatie kan ook een valkuil zijn. Als je dan je verhaal kwijt bent, schakel je (in mijn ervaring) minder makkelijk. Ik presenteer dus liever wat minder voorbereid 🙂

  11. Michke

    Ik probeer een grote structuur in mn hoofd te hebben, geen geschreven tekst. Ik leer dus “punten” van buiten zeg maar van over dat en dat moet ik het hebben.

    Dan oefen ik voor mn spiegel en ik probeer het elke keer nét anders te zeggen. Dat helpt bij mij “afdreunen” te voorkomen.

    En idd geen te uitgebreidere powerpoint want dan letten mensen niet op.

    En als je les moet geven ofzo: trek je de paar aso’s die het niet boeit niet aan. Die zijn er aaaaltiiiijjjjd (mss niet als het een vrijwillige masterclass is). Maar neem er ook geen shit van, ik vraag soms “hebben jullie een vraag of is het niet duidelijk? Want je mag je ook tot mij richten ipv tot je buur :-)”. Bij de nettere mensen is de hint dan meestal begrepen. Bij minder nette mensen heb ik al eens gezegd dat als het hen zo weinig boeit ze écht niet moeten blijven want dat ze niet alleen hun tijd verspillen maar ook de mijne en die van de andere mensen die wel willen leren, dus doei.

    • Michke

      Lichaamstaal vind ik trouwens ook heel belangrijk. Probeer er niet verstijfd te staan maar doe wat met je handen, loop wat rond, schrijf iets op een bord.. maar probeer er niet als een plank te staan. Iets vasthouden kan helpen (afstandsbediening projector, een pen,…) zodat je handen minder leeg en awkward voelen

  12. M

    Grappig… 1 van de tips die je geeft is oefen oefen oefen oefen oefen.
    Werkt helemaal niet bij mij: als ik echt veel oefen op voorrand dan heb ik de neiging om alles af te rammelen en veel te snel te gaan.
    Ik weet uiteraard perfect welk verhaal ik ga brengen en steek ook zo mijn slides in elkaar, maar daar stopt het ‘oefenen’ bij mij. De rest laat ik aan het moment zelf over… Heeft tot nu toe altijd goed gewerkt 😀

    • Cynthia Schultz

      Dan is dat ook helemaal prima, natuurlijk! Ik realiseer me dat deze tips zeker niet voor iedereen werken, dus dit is juist een leuke toevoeging.

  13. lousaa

    Tio 1: ga er niet vanuit dat mensen komen om jou te zien of horen. Ze komen ook omdat het moet, of omdat ze iets willen weten.
    Tip 2: hou het simpel. Als je denkt dat je verhaal ok is, kort je het nog een beetje in. Minder is vrijwel altijd beter.
    Tip 3: doe alsjeblieft niet Tedtalkerig. Die zijn van plastic.
    Tip 4: leer je aan dat je met 5 minuten voorbereidingstijd ook goed genoeg bent. In het echte leven heeft nu eenmaal niet iedereen de luxe om zalen ruim van tevoren open te stellen. Jouw planning is zelden de planning van anderen.
    Tip 5: Kijk. Zie de mensen. Reageer op wat je in hun houding en gezicht ziet gebeuren.
    Tip 6: bereid je voor op wat je gaat vertellen. Niet op hoe je het gaat vertellen. Ingestudeerde regeltjes kunnen alleen als je een goede acteur bent. Grapjes met visuele ondersteuning zijn zelden goed getimed en bijna altijd geforceerd.
    Tip 7: Bouw als het even kan iets interactiefs in.
    Tip 8: Trek schoenen aan die geen herrie maken op een harde vloer. En waarmee je ook goed op zacht tapijt kunt staan.
    Tip 9: kleed je koel en als je zichtbaar zenuwachtig bent presentatieproof: als je vlekken krijgt in je nek zorg je voor een sjaal. Als je zweet en je daar ongemakkelijk bij voelt is odorex je beste vriend. Ga je aan je ringen frummelen, doe ze dan of. Veeg je je haar achter je oren als een malle, zet het dan vast.

    • Cynthia Schultz

      Hier zitten ook hele goede tips tussen! Dankjewel Lou 🙂